Dit artikel is een aangepast, geactualiseerd en bewerkt fragment uit een Well + Good-artikel waarin gynaecoloog Gunvor Ekman Ordeberg, MD, PhD, werd geïnterviewd. Het is bedoeld als educatief document, gebaseerd op de visie van dr. Ordeberg, om het publiek te informeren en suggesties te doen voor verder onderzoek.
Penetratieve seks is een van de weinige situaties in het leven waarin geldt: hoe gladder, hoe beter. Hoewel een vagina zelf al flink wat vocht kan produceren, kan een persoonlijk glijmiddel de boel meteen naar een hoger niveau tillen – en zo houden, zolang je maar wilt. Maar welke soort glijmiddel je kiest, is niet alleen belangrijk voor de werking en de soepelheid, maar ook voor de gezondheidsaspecten, gezien het nauwe contact met de vagina. Een optie die het waard is om beter te begrijpen, is glijmiddel op siliconenbasis. Sommige onderzoeken suggereren dat producten op siliconenbasis effectiever kunnen zijn dan die op waterbasis bij vaginale droogheid en dyspareunie,1 en een vier weken durende gerandomiseerde studie vond dat zowel een goed samengesteld glijmiddel op waterbasis als een goed samengesteld glijmiddel op siliconenbasis het vaginale en vulvaire microbioom stabiel lieten.2
Even een korte opfrisser over glijmiddelen: glijmiddel op siliconenbasis is een van de drie veelvoorkomende categorieën glijmiddel, naast formules op waterbasis en op oliebasis. Sommige mensen geven de voorkeur aan een van de twee laatste opties – bijvoorbeeld waterbasis vanwege de compatibiliteit met seksspeeltjes van siliconen, of oliebasis om te profiteren van de verzachtende eigenschappen van zonnebloemolie of zelfs CBD – maar glijmiddelen op siliconenbasis verschillen op één punt dat direct van invloed is op de vaginale gezondheid. Glijmiddelen op waterbasis moeten conserveermiddelen bevatten om microbiële groei te voorkomen, en die conserveermiddelen kunnen bij sommige mensen irritatie en sensibilisatie veroorzaken.3 Een watervrije siliconenformule heeft zo’n conserveersysteem niet nodig.
Hoe verschillende persoonlijke glijmiddelen de gezondheid van de vagina kunnen beïnvloeden
Bedenk om te beginnen dat een gezonde, pH-gebalanceerde vagina van een vrouw in de vruchtbare leeftijd enigszins zuur is, met een pH-waarde ergens tussen 3,8 en 5,0.4 (Ter herinnering: de pH-schaal loopt van superzuur 0 tot sterk basisch 14.) Wanneer de pH van je vagina in welke richting dan ook uit balans raakt, heb je, zoals Love Wellness-oprichter Lo Bosworth eerder tegen Well+Good zei, “een probleem met je vaginale microbioom”, wat op zijn beurt ongezonde bacteriegroei en infecties kan toelaten. En omgekeerd geldt hetzelfde: als je dat microbioom verstoort, kan dat een pH-onevenwicht veroorzaken – wat óók weer tot infecties kan leiden.
Dr. Michael Krychman, gecertificeerd gynaecoloog, merkt op dat producten op waterbasis uiteenlopende osmolaliteiten kunnen hebben, evenals toevoegingen zoals bactericiden, spermiciden, verwarmende stoffen, smaakstoffen en conserveermiddelen die de vaginale pH kunnen veranderen en de homeostase van lactobacillen – de ‘goede’ bacteriën die in de vagina floreren – kunnen verstoren. Hij merkt op: “Al deze extra ingrediënten kunnen werken als verstoorders van het vaginale microbioom.” Krychman wijst er ook op dat “glijmiddelen op siliconenbasis geen water bevatten en het vaginale microbioom niet zullen beïnvloeden.”3,5
Daar komt nog bij dat de pH-waarde van een glijmiddel op waterbasis op zichzelf al kan ingrijpen in de pH van een gezonde, in balans zijnde vagina (los van de bacteriedodende werking van de conserveermiddelen). En met een glijmiddel op siliconenbasis loop je dat risico simpelweg niet. “Omdat glijmiddelen op siliconenbasis, nogmaals, geen water bevatten, hebben ze geen pH-waarde en zullen ze de vaginale pH niet verstoren,” zegt dr. Ordeberg.
Nog een voordeel: omdat glijmiddelen op siliconenbasis langzaam vervliegen en langer glad blijven dan glijmiddelen op waterbasis, zijn ze doorgaans vrij van de toevoegingen die in hun tegenhangers op waterbasis worden gebruikt om de glij-eigenschappen te verbeteren – zoals glycerine, glycerol en propyleenglycol. “Deze stoffen, evenals zoetstoffen en smaakstoffen, kunnen iets verhogen dat osmolaliteit heet, oftewel de maat voor hoeveel oplosmiddel[opgeloste stof] er in een formule is opgelost,” zegt gynaecoloog en seksuoloog Christie Cobb, MD. Wanneer de osmolaliteit van een glijmiddel hoger is dan 380 mOsm/kg – de bovengrens die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aanbeveelt om het risico op epitheelbeschadiging te minimaliseren – breng je de vaginale cellen in gevaar.3 Ter referentie: de WHO stelt de normale osmolaliteit van vaginale afscheiding op 260–290 mOsm/kg.3
Hoe dan? Als je je nog herinnert wat je op school over osmose hebt geleerd, weet je misschien dat watermoleculen de neiging hebben om door permeabele membranen (in dit geval het vaginale slijmvlies) te bewegen van een minder geconcentreerde oplossing naar een meer geconcentreerde, zodat die laatste wordt verdund. Een glijmiddel met een hoge osmolaliteit (oftewel: zeer geconcentreerd) kan dus vocht uit je vaginale cellen onttrekken, wat leidt tot schade aan het epitheelweefsel. “Dat kan irritatie veroorzaken en je kwetsbaarder maken voor seksueel overdraagbare aandoeningen,” zegt dr. Cobb.
Hoewel niet alle glijmiddelen op waterbasis een hoge osmolaliteit hebben (dit getal staat zelden op het flesje vermeld, maar je vindt een lijst met veelgebruikte middelen in het bovengenoemde WHO-rapport), omzeilen glijmiddelen op siliconenbasis dit probleem volledig. Ze bevatten immers geen water, waardoor er geen risico is dat watermoleculen het vaginale membraan passeren. Hyperosmotische glijmiddelen kunnen ook het risico op bacteriële vaginose verhogen, en dat wil niemand.6
Dat gezegd hebbende, wil je beslist geen glijmiddel op siliconenbasis gebruiken als jij of je partner allergisch is voor siliconen, of als je het glijmiddel combineert met een seksspeeltje van siliconen, omdat dat speeltje daardoor na verloop van tijd kan worden aangetast. In die gevallen kun je beter kiezen voor een glijmiddel op waterbasis met een pH-waarde die overeenkomt met die van de vagina (check de verpakking op het getal of de woorden “pH-balancerend”) en met alleen natuurlijke conserveermiddelen, zegt dr. Cobb.
En als je al een olie- of water-gebaseerd glijmiddel hebt waar je helemaal weg van bent? Als je geen last hebt van vaginale droogheid, herhaalde infecties (schimmel of bacteriële vaginose), of enige vorm van irritatie, kun je er waarschijnlijk prima mee doorgaan. Hoewel, je kunt het beste ervoor zorgen dat het glijmiddel niet in de vagina of op de vulva blijft hangen na de seks, om je kansen op een mogelijke pH-verstoring te minimaliseren. Volgens Dr. Cobb kunnen verschillende glijmiddelen zeker verschillend werken bij verschillende mensen, dus het is geen slecht idee om er een paar te proberen totdat je je betrouwbare winnaar vindt.
Ingrediënten die je in elk soort glijmiddel beter kunt vermijden om de vaginale gezondheid te behouden
Ongeacht de basis van het glijmiddel dat je kiest (water, olie of siliconen), is het verstandig om elke vorm van parfum te vermijden. “Parfum in de vagina is zoiets als vaginale zelfmoord,” zegt dr. Ordeberg. “Veel parfums bevatten bekende allergenen en alcohol, die allemaal irritatie kunnen veroorzaken en de huid mogelijk kunnen uitdrogen.”
Het is ook verstandig om elk product te vermijden dat het spermicide en microbicide nonoxynol-9 bevat, waarvan is aangetoond dat het snelle exfoliatie van genitale epitheelcellen veroorzaakt en het vaginale microbioom verandert.5
De meeste zorgprofessionals raden ook sterk aan om alleen een glijmiddel te gebruiken dat is goedgekeurd door de Food and Drug Administration (FDA). “Persoonlijke glijmiddelen moeten door de FDA daadwerkelijk worden goedgekeurd als medische hulpmiddelen, en dat is een ander [en strenger] traject dan voor cosmetica,” zegt dr. Cobb. Met andere woorden: als je een door de FDA goedgekeurd glijmiddel koopt, kun je er zeker van zijn dat de voordelen opwegen tegen de bekende risico’s.
Referenties
- Marino, J. L.; McNamara, H. C.; Hickey, M. Behandeling van menopauzale klachten na kanker: een evidence-based benadering voor de eerstelijnszorg. Medical Journal of Australia 2018, 208 (3), 127–132. https://doi.org/10.5694/mja17.00693
- Freixas-Coutin, J. A.; Seo, J.; Su, L.; Hood, S. Longitudinale analyse van het vulvovaginale bacterioom na gebruik van persoonlijke glijmiddelen op water- en siliconenbasis: stabiliteit, ruimtelijke specificiteit en klinische implicaties. Microorganisms 2025, 14 (1), 82. https://doi.org/10.3390/microorganisms14010082
- World Health Organization (2012). Gebruik en inkoop van aanvullende glijmiddelen voor mannen- en vrouwencohdoms: WHO/UNFPA/FHI360: adviesnota. World Health Organization. https://iris.who.int/handle/10665/76580
- Lin, Y.-P.; Chen, W.-C.; Cheng, C.-M.; Shen, C.-J. Vaginale pH-waarde voor klinische diagnose en behandeling van veelvoorkomende vaginitiden. Diagnostics 2021, 11 (11), 1996. https://doi.org/10.3390/diagnostics11111996
- Edwards, D.; Panay, N. Behandeling van vulvovaginale atrofie/genitourinary syndrome of menopause: hoe belangrijk is de samenstelling van vaginale glijmiddelen en moisturizers? Climacteric 2015, 19 (2), 151–161. https://doi.org/10.3109/13697137.2015.1124259
- Lorenz, T.; Angeletti, P. (158) Hyperosmotische glijmiddelen verhogen het risico op bacteriële vaginose en verlagen de seksuele opwinding bij seksueel actieve vrouwen. The Journal of Sexual Medicine, Volume 23, Issue Supplement_3, maart 2026, qdag063.147. https://doi.org/10.1093/jsxmed/qdag063.147
UBER-Blog-Doelmatig Gebruik FDA Rev-00
